Ο Β. Βεσκούρης περιγράφει με γλαφυρό τρόπο πως μια εταιρία που βρισκόταν στο χείλος του γκρεμού το 1997
κατάφερε σε 13 χρόνια να γίνει η μεγαλύτερη επιχείρηση στον χώρο της πληροφορικής.

Ένα ευφυολόγημα αναφέρει ότι υπάρχουν τρία είδη ανθρώπων: αυτοί που κάνουν τα πράγματα να συμβαίνουν, αυτοί που τα παρακολουθούν, και αυτοί που αναρωτιούνται τι συνέβη. Στις “νέες τεχνολογίες” δεν μιλάμε μόνο για άτομα, αλλά για πολύ μεγαλύτερες ομάδες, το θέμα μας όμως (έκπληξη!) δεν είναι αυτοί που παρακολουθούν τα πράγματα να συμβαίνουν, αλλά αυτοί που τα προκαλούν. Και αν και το αποφεύγουμε, θα χρησιμοποιήσουμε αναφορές σε ονόματα εταιριών που έχουν και, κυρίως, υλοποιούν οράματα τα οποία μεταβάλλουν τον κόσμο.

Ένα τέτοιο είναι το όραμα της Apple, το οποίο επί μακρόν αρνούμασταν να προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε, ίσως γιατί ανήκουμε στην τρίτη κατηγορία ανθρώπων, αλλά ούτε αυτό είναι του παρόντος. Η παρατήρηση των φαινομένων με το μάτι του επαρχιώτη που καταναλώνει συναρμολογούμενα PC δεν μας επέτρεψε να δούμε αυτό που εδώ και χρόνια είχαν δει οι κατασκευαστές του iPad και των λοιπών προγόνων μιας από τις μεγαλύτερες επαναστάσεις στο computing.
Για να το ομολογήσουμε, η αρχική μας εντύπωση ήταν ότι το iPod “έσωσε” την Apple από τη χρεωκοπία που ερχόταν με την κυριαρχία των Windows. Ότι οι “πιτσιρικάδες” καταναλωτές μουσικής ήταν οι επόμενοι πελάτες που θα έσωζαν μια από τις δύο-τρεις εταιρίες που σημάδεψαν την ιστορία του computing, μιας και οι “γραφίστες” δεν ήταν κρίσιμη μάζα.
Πιστέψαμε, επίσης, ότι τόσο “καλό” είναι το marketing της εταιρίας, που η “φυσική” επέκταση του iPod ήταν το iPhone, προκειμένου να “κλειδώσει” το συγκεκριμένο κοινό των “πιτσιρικάδων” ή όπως αλλιώς λέγονται στη δόκιμη γλώσσα του marketing. Και βέβαια σε όλο αυτό συνηγορούσαν και άλλες κινήσεις της εταιρίας, όπως η υιοθέτηση του Intel hardware, στο οποίο εξάλλου έτρεχαν (και τρέχουν) μια χαρά τα Windows. Οπότε “ήττα” στο μεγάλο παιχνίδι, και στροφή σε κάτι μαζικό για να επιβιώσουμε.
Επαρχιωτισμοί, αγαπητοί αναγνώστες, επαρχιωτισμοί και ας με συγχωρέσει η “περιφέρεια” για τη μη-πολιτική-ορθότητα, αλλά το πρόβλημα δεν ήταν ποτέ στις λέξεις αλλά στο περιεχόμενο όσων αυτές περιγράφουν.
Η Apple και το λειτουργικό της μόνο περιθώριο δεν είναι, αλλά κυρίως, το iPod δεν ήταν γι αυτή η σωτήρια λέμβος που θα μάζευε το χαρτζιλίκι των “πιτσιρικάδων”, αλλά η πρώτη από μια σειρά κινήσεις που οδηγούν σε ματ, σε ένα παιχνίδι που –αυτή είναι η μαγεία του- δεν έχει τους γνωστούς κανόνες στρατηγικής που γράφουν τα βιβλία, αλλά αυτούς που συνεχώς θέτουν οι παίκτες.
Η πρώτη κίνηση, λοιπόν, ήταν το iPod: μια συσκευή που “παίζει μουσική” και μάλιστα μουσική διακινούμενη μέσω κλειστού κυκλώματος για το οποίο ακόμη και τα studio είχαν (και έχουν) επιφυλάξεις. Όμως δούλεψε, γιατί ήταν απλή, συγκεκριμένη, και γιατί δεν άφηνε τους χρήστες να ασχοληθούν με τις παραμέτρους ψηφιοποίησης της μουσικής τους, τις οποίες οι ίδιοι δεν ήθελαν καν να μάθουν.
Δούλεψε γιατί ικανοποίησε μια απλή ανάγκη, αυτή στην οποία η Sony είχε δημιουργήσει την ορολογία αρκετά χρόνια πριν, και στην οποία υπήρχαν ήδη τότε πλήθος τεχνολογικών λύσεων, συμπεριλαμβανομένων των κινητών τηλεφώνων. Η απάντηση στο ερώτημα “γιατί να πάρει κανείς iPod” ήταν πολύ απλή: γιατί δεν απαιτεί καμία τεχνική γνώση για να ψηφιοποιήσεις μουσική, παρά μόνο έναν οποιοδήποτε υπολογιστή με πρόσβαση στο Internet και συγκεκριμένα σε μια αποθήκη υλικού που πουλάει στη μισή τιμή απ’ ότι τα κλασικά κανάλια διακίνησης. Έτσι δημιουργήθηκε η πρώτη κρίσιμη μάζα, όχι μόνο στους καταναλωτές, αλλά και στο δίκτυο, μιας και η έννοια “μουσική” είναι μόνο η προφανής ειδίκευση της γενικότερης έννοιας “ψηφιακός πόρος περιεχομένου” και αργότερα και υπηρεσίας.
Αυτή ακριβώς ήταν η δεύτερη κίνηση: η δημιουργία του iTunes και η εξέλιξή του σε ένα περιβάλλον που διαθέτει “τα πάντα ψηφιακά”: μουσική, βιβλία σε μορφή που τα διαβάζει αλλά και που τα ακούει κανείς (audio books), κλιπάκια διαφημιστικά στην αρχή, μικρά σε διάρκεια και απροσδιορίστου στίγματος, τα οποία όμως ήταν (και τα πιο πολλά παραμένουν) δωρεάν. Ετσι το iTunes γίνεται μια πλατφόρμα διακίνησης ψηφιακού περιεχομένου, ιδιόκτητη (μην το ξεχνάμε) και ο τρόπος λειτουργίας της πληροφορεί σε πραγματικό χρόνο τον ιδιοκτήτη της για την ανταπόκριση του κοινού, πλεονέκτημα που κανείς άλλος κατασκευαστής “MP3 players” δεν είχε.
Κίνηση τρίτη: Τα iPhone και iPod touch τα οποία ήταν κάτι περισσότερο από τεχνολογικές εξελίξεις του iPod. Επέτρεψαν για πρώτη φορά τη δημιουργία ενός ασύλληπτα μεγάλου marketplace για μικρές εφαρμογές λογισμικού, οι οποίες έτρεχαν σε μια απλή και φιλική πλατφόρμα και ήταν πολύ απλή η απόκτησή τους όχι μόνο γιατί εγκαθίστανται εύκολα, αλλά κυρίως γιατί δεν χρειάζεται πολλή σκέψη για να τα αγοράσει κανείς στις τιμές που προσφέρονται. Έτσι, “ξαφνικά” η Apple βρίσκεται να έχει στα χέρια της τις συσκευές των τελικών χρηστών (iPod/iPod touch/iPhone), το μέσο διανομής (iTunes), το περιεχόμενο (ψηφιακή μουσική και όχι μόνο) αλλά και έναν απίστευτα μεγάλο αριθμό κατασκευαστών λογισμικού οι οποίοι με μεγάλη χαρά δίνουν το ποσοστό που ζητάει το iTunes όταν μετράνε τα downloads με τη χιλιάδα.
Την ίδια στιγμή, οι “άλλοι” απορούν μαζί με μας τους επαρχιώτες σχετικά με το τι συνέβη: η Palm, ο πρώτος εμπνευστής του computing χειρός, καταρρέει και τελικά εξαγοράζεται από την HP σε μια κίνηση που “θα δείξει” αν θα κάνει κάποιον άλλο από τους διαμεσολαβητές της ευτυχισμένο.
Η Nokia αγοράζει ό,τι βρει μπροστά της προκειμένου να αξιοποιήσει τα δύσχρηστα ως προς τη διασυνδεσιμότητα με PC κινητά της, το Symbian δεν γνωρίζει ούτε το ίδιο πόσες εκδόσεις έχει, και τελικά αγοράζει και μια σοβαρή εταιρία που κατασκευάζει χάρτες (Navteq), εξέλιξη τη συνέχεια της οποίας αναμένουμε με ενδιαφέρον.
Η  SonyEricsson “δίνει στεγνά” τους πελάτες των ακριβών συσκευών της μεταπηδώντας από το ένα λειτουργικό στο άλλο: από τη “δική της” έκδοση του Symbian (UIQ για όσους θυμούνται), στα Windows Mobile (6.X, 6.X+1, 6.X+2 και ποιος μετράει) και πρόσφατα στο Android, χωρίς μάλιστα να δίνει στους παλιούς πελάτες τη δυνατότητα μεταπήδησης.
Η Microsoft προσπαθεί να προλάβει τις εξελίξεις (ας μην υπήρχε η HTC…) και δημιουργεί “νέες” εκδόσεις του θλιβερού λειτουργικού της για φορητές συσκευές, αυτοαποκαλώντας τις “πολυαναμενόμενες” και βάζοντας τους ανά τον κόσμο gadget-ανθρώπους να αγοράζουν το επόμενο HTC, γιατί το προηγούμενο δεν θα τρέχει τα “7”. Και πλήθος άλλων, κατασκευάζουν συσκευές “τύπου iPad” (χαρακτηρισμός που μόνος του λέει πολλά) με κάθε δυνατό συνδυασμό χαρακτηριστικών και λογισμικού που μπορείτε να φανταστείτε.
Κίνηση τέταρτη: το iTunes εξελίσσεται και έλκει περιεχόμενο όχι μόνο από μουσική, videoclip, διάφορα μικρά clip πάσης φύσεως, audiobooks κ.ά. που προαναφέραμε, αλλά και εκπαιδευτικό υλικό από Πανεπιστήμια και κάθε είδους φορέα που μπορεί να διαθέσει τέτοιο. Αν θέλετε να παρακολουθήσετε π.χ. το μάθημα θεωρίας Αλγορίθμων όπως διδάσκεται στο M.I.T., μπορείτε να το κάνετε σήμερα, κατεβάζοντας όλες τις ενότητες από το iTunes U (το “U” σημαίνει “University”!). Το περιεχόμενο από Πανεπιστήμια που ήδη υπάρχει εκεί είναι εντυπωσιακά πλήρες, και παρά τη διάθεση που μας προκύπτει από την ακαδημαϊκή μας ιδιότητα, δεν θα μπούμε τώρα στη συζήτηση για την εξέλιξη της Πανεπιστημιακής εκπαίδευσης με  όλα αυτά.
Το iTunes γεμίζει επίσης με περιεχόμενο από βιβλία (τη στιγμή που γράφονται οι γραμμές αυτές τα περισσότερα είναι από το project Gutenberg) και επίσης διαθέτει δωρεάν την υποδομή διανομής τους (λογισμικό iBook) προμηνύοντας ότι θα χτυπηθεί και με το Amazon και τα Kindle προϊόντα του.
Και φτάνουμε στην πέμπτη κίνηση: το iPad είναι για κάποιους ένα “μεγάλο iPod touch”, για άλλους ένα ακατανόητο ενδιάμεσο μεταξύ laptop, netbook, και smartphone. Και είναι πράγματι έτσι από τεχνολογικής πλευράς, αν και είναι μόνο θέμα χρόνου τέτοιες συσκευές να εκτοπίσουν τα netbooks, οπότε τεχνολογικά το iPad ναι, είναι κάτι μεταξύ smartphone και laptop το οποίο το αγοράζετε “αναζητώντας κάτι να κάνετε με αυτό”.
Μόνο που το iPad δεν είναι κυρίως μια τεχνολογική καινοτομία ή τουλάχιστον, δεν θα επιτύχει εξ’ αιτίας των τεχνικών του χαρακτηριστικών. Είναι η επιστέγαση όλων των προηγουμένων κινήσεων της Apple που τώρα μόνο αρχίζουν να γίνονται αντιληπτές. Το iPad έχει σήμερα (εχτές, για να κυριολεκτούμε) περιεχόμενο κάθε είδους: μουσική, βιντεο, βιβλία, εφαρμογές, εκπαιδευτικό υλικό υψηλής ποιότητας. Επίσης διαθέτει μηχανισμό για τη διανομή του και τη χρέωσή του, την push-ενημέρωση των χρηστών και κάθε είδους σχετική ευκολία η οποία διατίθεται απροβλημάτιστα για τους χρήστες που δεν θέλουν να ξέρουν τι είναι usb, codec, bitrate, tags και διάφορα άλλα.
Τέλος, διαθέτει μια μεγάλη κοινότητα κατασκευαστών λογισμικού, οι οποίοι έχουν ήδη κερδίσει χρήματα δουλεύοντας στη συγκεκριμένη πλατφόρμα και δεν έχουν κανένα λόγο να την εγκαταλείψουν (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα πάνε και “αλλού”, όταν όμως το “αλλού” γίνει εξίσου ώριμο και διαθέσιμο).
Το iPad αλλάζει σήμερα όχι μόνο την ιστορία του (very) personal computing. Αλλάζει την ιστορία των εκδόσεων, της τηλεόρασης, της διανομής περιεχομένου πνευματικής ιδιοκτησίας κάθε γνωστού σήμερα είδους. Δείτε το πλήθος και τα ονόματα των διεθνών εκδοτικών οίκων που διαθέτουν ήδη το περιεχόμενό τους. Εντοπίστε τα περιοδικά των οποίων η συνδρομή είναι της τάξης του 70% φθηνότερη από το έντυπο. Δείτε την εξέλιξη των περιοδικών (κατεβάστε το demo μόνο του “Wired” και θα καταλάβετε) και των καναλιών μετάδοσης περιεχομένου σε συνδυασμό με τις δυνατότητες μετάδοσης προσωποποιημένης διαφήμισης, αλλά και μέτρησης της αποτελεσματικότητας μιας οποιασδήποτε καμπάνιας σε πραγματικό χρόνο. Θα καταλάβετε ότι το τελευταίο που λείπει από τη συγκεκριμένη συσκευή είναι “να βρούμε κάτι να κάνουμε με αυτή”.
Τα υπόλοιπα είναι μόνο συζητήσεις, και οι αξίες του ανοικτού περιεχομένου (με τις οποίες εξάλλου φιλοσοφικά συντασσόμαστε και εμείς) θα πρέπει να μετουσιωθούν σε κάτι ανταγωνιστικό ώστε το “jailbreak” να μην είναι η μόνη εναλλακτική επιλογή, και ας χαρακτηρίστηκε “νόμιμο” από δικαστήριο στις ΗΠΑ. Ούτε και η “underground” διανομή περιεχομένου πρέπει να γίνει το όχημα της “απάντησης” της κοινότητας του open source ή open IP γενικότερα, στις κινήσεις της Apple. Αλλά στο θέμα αυτό θα αναφερθούμε αναλυτικότερα σε άλλο κείμενο στο μέλλον.
Ματ σε πέντε κινήσεις; Θα φανεί στο μέλλον. Το ουσιώδες είναι ότι η Apple έκανε πολλούς να αναρρωτιώνται τι έχει συμβεί, χρησιμοποιώντας την “gadget” υπόσταση των όχι-τεχνολογικά-τέλειων συσκευών της, για να θολώσει τα νερά αυτού που πραγματικά έκανε όλο αυτό το διάστημα: του στησίματος μιας ολοκληρωμένης μηχανής διανομής κάθε είδους περιεχομένου από μουσική ως λογισμικό, από βιβλία ως πανεπιστημιακές διαλέξεις, από περιοδικά ως τηλεοπτικές εκπομπές και ταινίες. Όλα αυτά διαθέσιμα εχτές, και όχι αύριο. Εναλλακτική πρόταση; Υπάρχει, και κατά τη γνώμη μας είναι η Google και οι κινήσεις της. Οι συσκευές “τύπου iPad” πάνω στις οποίες θα λειτουργήσουν είναι μάλλον αδιάφορες. Μόνο που όλοι πρέπει να βιαστούν, γιατί έχουν πολύ έδαφος να καλύψουν.
Βασίλειος Βεσκούκης
Advertisements